Bilindiği gibi kanser, vücudun herhangi organ ya da dokusundaki hücrelerin kontrolsüz çoğalması ve büyümesi sonucu ortaya çıkan bir hastalık tablosudur. Kanser oluştuğu dokuya göre adlandırılır. 200’den fazla tipi tespit edilmiştir. En sık görülen ve ölüme yol açan kanser türleri akciğer, mide, karaciğer, kolon ve meme kanseridir. Kanser oluştuğu bölgeden başka organ ve dokulara yayılırsa, buna metastaz denir.

Kanser hücresi durmadan çoğalmaya devam edebilir. Normalde bağışıklık sistemi anormal hücreleri yakalar ve yok eder. Ancak kanser hücreleri bağışıklık sisteminden kaçabilirler. Normal vücut hücrelerinde olağan olan hücre ölümü kanser hücrelerinde görülmez.

Kanser neden olur?

Kanser oluşumunda ana etken genetik yapının yani DNA’nın doğuştan ya da edinsel etkenlerle bozulmasıdır. Ailenizde kanserli bireyler varsa kansere yakalanma riskiniz fazladır. Ancak yaşamınız boyunca maruz kaldığınız radyasyon, toksik maddeler, bazı virüsler ve sahip olduğunuz kanser dışı hastalıklar kansere yol açabilirler. Genel olarak kanser oluşumuna yol açan faktörler:

• Yaş
• Kansere neden olan maddeler (Aflatoksin, arsenik, asbest, benzen, berilyum, kadmiyum, kömür katranı, solunabilir silika, formaldehit, krom, kömür dumanı soluma, nikel, radon, pasif sigara dumanı, kurum, sülfürik asit)
• Kronik iltihap
• Kötü beslenme
• Hormonlar
• Bağışıklık sisteminin zayıf olması
• Şişmanlık
• Radyasyon
• Tütün

Kanser nasıl oluşur?

Yukarıda kanser nedenleri olarak saydığımız faktörler her insanda kanser oluşturmaz. Bunun nedeni kanser gelişimine genetik yatkınlıktır. Doğuştan veya edinsel faktörler DNA hasarı yaparak doku ve organlarda anormal hücre çoğalmasına neden olurlar. Hücreler kansere neden olabilen etkenlerle uzun süre karşılaşınca, hücrelerde bazı mutasyonlar gelişebilir. Bu kronik maruziyetler bir dizi mutasyonlarla hücrelerde kanseröz değişiklikleri meydana getirebilir. Bu tip anormal hücreler herkeste gelişebilir, ancak yeterli bir immün sistem bu hücreleri tanır ve ortadan kaldırır veya tamir eder. Organizmanın immün sisteminde de bir zafiyet olması sonucu, yapısı bozulan hücrelerde kontrolsüz çoğalma artar ve kanser kitleleri oluşur. Yine biyolojik yapısında başka değişikliklerin de gelişmesi ile metastaz özelliği kazanır ve uzak organlara yayılmaya başlar.

Kanser çeşitleri

Kanserler ya oluştukları organlara göre (akciğer, meme, beyin) ya da köken aldığı hücre tipine göre adlandırılır. Başlıca kanser tipleri şöyledir:

Karsinom: En yaygın kanser türüdür. Vücudun iç ve dışını kaplayan epitel hücrelerinden kaynaklanırlar. Başlıcaları adenokarsinom, bazal hücreli karsinom, skuamöz hücreli karsinom, transisyonel hücreli karsinomdur.
Sarkom: Sarkomlar; kas, yağ, kan damarları, lenf damarları ve lifli doku (tendonlar ve bağlar gibi), kemik ve yumuşak dokularda oluşan kanserlerdir. Osteosarkom en sık görülen kemik kanseridir. Yumuşak dokudan kanserlere örnek leimiyosarkom ve kaposi sarkomdur.
Lösemi: Kemik iliğinden kaynaklanan ve kan hücrelerinin anormal çoğalmasından kaynaklanan kanser türüdür. Değişik kan elemanlarından kaynaklanabilir. Akut veya kronik olabilir.
Lenfoma: Bağışıklık sistemimizde T ve B lenfositleri vardır. Bu hücrelerden kaynaklanan kanser türüne lenfoma denir. Lenfomada lenf bezleri ve lenf kanallarında kanser dokuşu gelişir. Hodgin lenfoma ve nonhodgin lenfoma olarak ikiye ayrılır. Bu iki lenfoma türünün tedavisi ve gidişatı farklıdır.
Multipl myeloma: Bir bağışıklık sistem hücresi olan plazma hücrelerinden kaynaklanan bir kanser türüdür. Kemik iliğinde başlar ve vücuttaki değişik kemikleri tutar.
Melanom: Melanosit denilen deri hücrelerinden kaynaklanan bir kanser türüdür.
Germ hücreli tümörler: Erkek ve kadın üreme hücrelerinden kaynaklanan tümörler.
Nöroendokrin tümörler: Bunlar hormon salgılayan hücrelerden oluşur ve kontrolsüz hormon salgılarlar.
Karsinoid tümörler: Özellikle sindirim sisteminden kaynaklanırlar. Serotonin salınımına yol açarak karsinoid sendrom yaparlar.

Kanser tanı ve tedavisi

Yukarıda sayılan kanser belirtilerinden biri ya da birkaçı sizde veya yakınlarınızda varsa ve geçmiyorsa hemen hekime başvurmalısınız. Hekim, hastadan öncelikle öyküsünü alır. Şikayetlerini, özgeçmişini, genetik geçmişini ve yaşam alışkanlıklarını öğrenir. Daha sonra laboratuvar testleri ve görüntüleme yöntemlerini kullanarak hastalığı teşhis etmeye çalışır. Bir tümör tespit edilmişse biyopsi istenir. Başlıca laboratuvar ve görüntüleme testleri şunlardır:

1. Kan tahlili
2. İdrar tahlili
3. Dışkıda kan
4. Tümör belirteçleri
5. Hormonlar
6. Komputerize tomografi
7. Magnetik rezonans görüntüleme
8. Nükleer taramalar
9. Kemik sintigrafisi
10. PET CT
11. Ultrasonografi
12. Direkt grafi
13. Biyopsi
14. Gastroskopi
15. Kolonoskopi
16. Bronkoskopi
17. Histeroskopi
18. Mamografi
    Yapılan tetkikler sonunda kanser tespit edilirse sonra metastaz yapıp yapmadığına bakılır. Buna göre kanser evrelemesi yapılır. Kanser tedavisini medikal onkologlar yapar. Radyoterapi tedavisini radyoterapi uzmanları ve nükleer tıp uzmanları planlar. Kanser tedavisinde cerrahi operasyon, radyoterapi ve kemoterapi kullanılır. Kanser yan hastalıklara neden olmuşsa onların tedavisi yapılır.