Irrıtabl bağırsak sendromu (IBS), halk arasında çoğunlukla huzursuz bağırsak sendromu olarak bilinen ve genellikle 50 yaş bandının altındaki bireylerde gözlemlenen bir rahatsızlıktır. Kadınlarda görülme oranının özellikle regl döneminde artış gösteren hormonlar sebebi ile erkeklerden 5 kat daha fazla olduğu yapılan araştırmalar sonucunda kanıtlanmıştır.

Çoğunlukla çevresel ve fakat bazı hallerde ise genetik faktörlerden etkilenme riskinin bulunduğu huzursuz bağırsak sendromu hastalığında kişilerde herhangi bir yapısal bozukluğa rastlanmamaktadır. Ancak yoğun ishal, devamlı idrara çıkma isteği ya da kabızlık gibi görülen şiddetli semptomlar, hastanın sosyal yaşantısını büyük ölçüde olumsuz bir biçimde etkileyebilmektedir.

Hastalığın kimi bireylerde ileri düzeyde böbrek yetmezliği çekenler kadar günlük yaşam kalitesini etkilediği saptandığından bulguların görülmesi ile mutlaka sağlık kuruluşlarına başvurulmalı ve yardım almaktan kaçınılmamalıdır.

Irritabl Bağırsak Sendromu Nedenleri

Maalesef ki günümüzde hala, gelişen teknolojiye rağmen “Huzursuz bağırsak sendromu neden olur?” sorusuna verilen net bir yanıt yoktur. Genellikle kalın bağırsakta görülen bu hastalık aslında tüm mide ve bağırsak sistemini etkileme özelliğine sahiptir.

Kalın bağırsak, ince bağırsağı anüse ile rektuma bağlayan ve yaklaşık 1,5 metre civarında bir uzunluğa sahip olan bir boşaltım sistemi organıdır. İnce bağırsak tarafından sindirilen maddelerden arta kalan mineral ve tuzları emme işlevini üstlenen bu organ, üretilen dışkıları anüse doğru iletir ve kişide böylelikle bir tuvalete gitme isteği meydana gelmiş olur.

İç kısmı kas dokularıyla kaplı olan kalın bağırsak, en büyük görevi olan tuz ve su emilimini ve dışkının ileriye itilmesini de bu kasların kasılıp gevşemesi aracılığı ile yerine getirmektedir. İşte bu kasılmaların, olması gerekenden daha sık şekilde tekrarlanması halinde bireyde ishal, olması gerekenden daha az bir sıklıkla tekrar etmesi durumda ise kabızlık sorunları baş göstermektedir. Kasılma periyodunun değişim sebebi tam olarak tespit edilemediği için hastalığın kesin olarak neyden dolayı meydana geldiği de bilinmemektedir.

Bunun haricinde bazı ek durumların da hastalığın oluşumuna yol açtığı saptanmıştır. Bu durumlar şöyle açıklanabilir:

• Bağırsaklarda bağışıklık sistemi bakterilerinin birikmesi sebebiyle oluşan iltihaplanmalar
• Dışarıdan alınan bakteri ve mikroplardan kaynaklı enfeksiyonlar
• Mikroflora olarak bilinen faydalı bağırsak bakterilerinin artması ya da azalması
• Bazı sinir sistemi rahatsızlıkları da sendrom sebebiyle görülen dışkılama ve gaz problemleri ile tetiklenerek sendromun ileri bir seviyeye ulaşmasına neden olabilmektedir.

Irritabl Bağırsak Sendromunun Semptomları

Huzursuz bağırsak sendromu belirtileri hastadan hastaya, rahatsızlığın ilerlemişlik düzeyi ile paralel bir biçimde değişkenlik göstermektedir. Bu belirtiler arasında ortak olarak tespit edilen bazı bulgular ise şu şekildedir:

• İshal ve kabızlık: Bu hallerde dışkılamada yoğun şekilde mukus da görülmektedir. Dışkı uzun bir müddet bağırsak içerisinde beklediğinden buradaki bağırsak duvarında bulunarak mukus üreten bezler de aşırı bir uyarılma halinden dolayı fazlaca mukus salgılama eğilimi gösterirler. Öyle ki zaman zaman dışkı olmadan yalnızca mukus da çıktığı görülmüştür.
• Karın ağrısı ve gaz krampları: Çoğu hastada dışkılamanın ardından, şiddetli ağrıların geçtiği saptanmıştır
• Şişkinlik
• Sık idrara çıkma ihtiyacı hissetme
• Bulantı Ayrıca sindirim sistemi dışında da şikayetler olabilir
• Cinsel ilişki sırasında ağrı (Disparöni)
• Adet ağrısı
• Sırt ve baş ağrısı
• Nefes darlığı ile hırıltılı şekilde soluma
• Göğüste ağrı ve çarpıntı
• Halsizlik
• Sinirlilik hali

Bunlara ek olarak bir de klinik düzeye erişen birtakım bulgular vardır ki farklı hastalıklara işaret etme olasılığı da olabildiğinden, görülmesi halinde mutlaka en yakın sağlık kuruluşlarına başvurulmalıdır. Bu bulgular ise şunlardır:

• Depresyon
• Anksiyete
• Uyku bozuklukları
• Fibromiyalji (sebebi bilinemeyen, tanısı konulamayan kas ağrıları)
• Kilo kaybı ve iştahsızlık
• Ateş
• Kansızlık
• Dışkıda kan (ya da makattan kan gelmesi)

Irritabl Bağırsak Sendromuna Yol Açan Faktörler

Diğer pek çok hastalıkta olduğu gibi irritabl bağırsak sendromunda da çevresel ve genetik etmenler bir arada hastalığın gelişimin etkilemektedir.

Huzursuz bağırsak sendromunu tetikleyen faktörlere şunlar örnek verilebilir:

• Lif bakımında yetersiz şekilde beslenme
• Çölyak hastalığı gibi çeşitli yiyeceklere karşı geliştirilen intolerans
• Stres
• Yoğun sigara ve alkol tüketimi
• Düzensiz beslenme tarzı (öğün atlama ya da çok sık yeme)
• Antibiyotik ve diğer bazı ilaçların kullanımı
• Enfeksiyonlar
• Regl dönemlerindeki hormon artışları

Huzursuz Bağırsak Sendromu Tanı Yöntemleri

Irritabl bağırsak sendromunun teşhisi için üretilen herhangi bir somut test bulunmamaktadır. Dolayısıyla doktor, hastadan alacağı öyküye ve görülen semptomlara göre huzursuz bağırsak sendromuna yönelik teşhis koyabilecektir. Fiziki muayenenin ardından dışkıda kanama olup olmadığından emin olabilmek adına gaita testi de istenebilmektedir.

Kesin tanı için doktorlar, belirtilerin 3 aydan daha uzun bir süreden beri süregeliyor olmasını şart olarak ararlar. Bununla beraber bir de kişide başka bir hastalık olup olmadığı incelenir. Bu incelenin sağlıklı şekilde yapılabilmesi için kolonoskopi ya da röntgen gibi görüntüleme yöntemlerinden faydalanılabilir.

Irritabl Bağırsak Sendromunda Tedavi Yöntemleri

Huzursuz bağırsak sendromunun tedavisindeki asıl amaç hastalığın kişinin hayatını olumsuz yönde etkileyen semptomlarını ortadan kaldırmaktır. Dolayısı ile bu süreçte hastaya da büyük rol düşmektedir ki bu rolün ağırlığı beslenme üzerindedir.

Öncelikli olarak kişinin düzenli bir beslenme düzeni benimsemesi sağlanır. Bunun için gerekli görülür ise psikolojik destek de alması da istenebilir. Sonraki aşamada ise bir diyetisyen eşliğinde, kişiye uygun bir diyet listesi hazırlanır. Hazırlanan listeler çoğunlukla lif ağırlıklıdır. Bunun sebebi ise lifli gıdaların bağırsakta geçirdiği sürenin diğer besinlere oranla daha fazla olmasıdır.

Uygun şekilde beslenilmesi ile hastaların sayıca önemli bir kısmında iyileşme görüldüğü tespit edilmiştir.

Son olarak kişinin stres seviyesinin hastalık oluşumuna yol açabildiği bilindiği için daha sakin bir yaşam tarzı benimsemesi ve bunun için gerekliyse psikoterapiye de gitmesi önerilmektedir.

Irritabl Bağırsak Sendromu ve Diyet

Önerilen huzursuz bağırsak sendromu diyeti mutlaka diyetisyen ya da doktorun kontrolünde sürdürülmelidir. Fakat beslenme oldukça önemli olduğundan aşağıda sıralanan gıdaların tüketimi ya da tüketilmemesi hususunda da kişilerin hassasiyet göstermesi gerekmektedir.

Tüketilmesi önerilen gıdalar şöyledir:

• Lif değeri yüksek besinler (tahıl ürünleri ve baklagiller)
• Meyve ve sebzeler
• Bitkisel çaylar
• Beyaz et
• Doğal yoğurt (probiyotik için)
• Ayçiçeği çekirdeği ve balkabağı çekirdeği, keten tohumu, susam
• Bol su

Kaçınılması gereken besinler ise şunlardır:

• Süt ve peynir
• Kafein içeren içecekler
• Çikolata
• Aşırı şekerli, çok yağlı, aşırı baharatlı ve mayalı yiyecekler
• Kırmızı et
• Kuru meyve
• Alkol ve sigara
• Suni tatlandırıcı içeren gıdalar

Irritabl Bağırsak Sendromuna Karşı Alınabilecek Önlemler

Huzursuz bağırsak sendromunun çeşitli gıdaların tüketiminden kaynaklandığına dair pek çok araştırma bulunmaktadır. Bu nedenle eğer ki hasta, kendisine dokunan gıdaları tespit edebilmiş ise bunları tüketmekten kaçınmalı, eğer hala tespit edememiş ise düzenli olarak tutacağı bir besin defteri ile tespit etme yolunda ilk adımı atmalıdır.

Bunlar haricinde irritabl bağırsak sendromuna karşı önlemlerden bazıları aşağıda sıralandığı gibi olabilir:

• Düzenli beslenme
• Bol sıvı tüketme
• Sık fakat az yeme
• Düzenli egzersiz yapma
• Alkol ve sigara kullanmaktan kaçınma
• Stresten uzak durma
• Asitli içecek ve gaz yapan gıdaların tüketiminden uzak durma