Cushing sendromun sebebi, vücutta olması gereken miktardan daha fazla kortizol hormonu üretilmesidir. Yaşamsal bir değere sahip olan bu hormon, hipotalamus ve hipofiz bezi tarafından kontrol edilir ve böbrek üstü bezler aracılığıyla salgılanır. Vücuttaki tüm dokuları etkiler ve stres ya da hastalık gibi hallere kişinin tepki verebilmesini sağlar. Bir nevi fiziksel ve duygusal koşullara verilen yanıttır. Aynı zamanda kan basıncını dengeleme görevini de üstlenmiştir.

20 ila 40 yaşları arasında görülme sıklığı artan hastalığın kadınlarda görülme ihtimalinin daha yüksek olduğu bilinmektedir. Bazı durumlarda çeşitli hastalıkların tedavisi sürecinde kullanılan kortizon içerikli ilaçların da cushing sendromuna sebep olabildiği yapılan araştırmalar sonucunda kanıtlanmıştır.

Cushing Sendromu Nedir?

Cushing sendromunun tanımı; böbrek üstü bezleri tarafından salgılanıp hipofiz bezi aracılığıyla kontrol edilen steroid yapıdaki kortizol hormonunun, vücutta olması gerekenden fazla miktarda salgılanmaya başladığında görülen rahatsızlık, şeklinde yapılabilir.

Her böbreğin en üst kısmında bulunan üçgenimsi bezler olan böbrek üstü bezlerindeki korteksten (en dış katman) salgılanan kortizol, endokrin sisteminin bir parçasıdır. Kortizol dışında yine bu bezlerden aldosteron, dehidroepiandrosteronu ve böbrek üstü bezi androjenleri üretildiği bilinmektedir. Salgılanan tüm bu hormonlar, vücuttaki sistemlerin düzenli şekilde işleyişinden sorumludur.

Hormonun üretimi geribildirim yolu ile kontrol edilir. Sistem sırasıyla şöyle çalışmaktadır:

• Öncelikle kortizolün düşmesi ile beraber hipotalamus tarafından kortikotropin salıcı hormon (CRH) üretilmeye başlanır.
• Daha sonra sagılanan CRH, hipfiz bezine ulaşır ve onu adrenokortikotropin hormonu (ACTH) üretmesi için uyarır.
• Bu sayede salgılanmaya başlayan ACTH ise böbrek üstü bezlerini kortizol üretmeleri için uyaracaktır. Kortizol düzeyinin yüksek olduğunun tespiti halindeyse ACTH ve CRH üretimi düşüş gösterir ve dengeleme sağlanır.

Metabolik faaliyetlere yardımcı olan, kan basıncını dengede tutmaya yarayan ve farklı duygusal ya da fiziksel koşullara karşı tepki verebilmeyi sağlayan hormonun salgılanma miktarı gün boyu değişmektedir. Minimum hormon üretimi gece yarısı görülürken sabahları, özellikle saat 8 civarı vücuttaki kortizol salgılanımı maksimum düzeye erişir. Her ne kadar kişinin uyku düzenine göre değişkenlik gösterse de (geceleri nöbet tutan kişilerde tam tersine dönebildiği görülmüştür) sendroma yakalanan bireylerde tamamen farklılaştığı bilinmektedir.

Cushing Sendromu Neden Olur?

Cushing sendromunun sebepleri en çok kortizon içerikli ilaçların uzun süreden beri kullanılıyor olmasından kaynaklanmaktadır. Kortizon özellikle organ nakli, lupus veya romatoid tedavilerinde yüksek dozda kullanılmaktadır. Öte yandan astım ve ürtiker tedavilerinde kullanılan kortizon dozu düşük olduğundan cushing sendromuna neden olma olasılıklarının çok daha düşük olduğu saptanmıştır.

Hastalığa sebep olabilecek diğer etkenler ise şunlardır:

• Hipofiz Bezi Tümörleri: Yüksek miktarda ACTH hormonu üretilmesine sebep olurlar.
• Akciğer, pankreas ve tiroit bezinde görülen bazı tümörler
• Böbrek üstü bezinin gerekenden fazla çalışması veya bu bölgedeki tümör oluşumu

Belirtilmelidir ki hipofiz bezinde meydana gelen tümör oluşumları çoğunlukla iyi huyludur, yani kansere yol açmazlar. Fakat bazı bireylerin genetik yatkınlığı sonucu Cushing sendromuna sebep olan tümörlere de rastlanmaktadır.

Cushing Sendromunun Belirtileri

Sendromdan kaynaklı belirtiler her klinik vaka özelinde farklılık gösterebilir. Bu durum hastalığın ilerlemişlik şiddetine bağlıdır.

Cushing sendromunda görülen belirtiler arasında en sık rastlanan, gövdenin kilolu olmasına rağmen kol ve bacakların ince kalmasıdır. Bunun yanında kişinin suratı da zamanla hal arasında ay yüzlü denilen bir forma girerek toparlar ve yanaklarda pembeleşme görülür. Bunlar haricinde aşağıdaki semptomlara da hasta şikayetlerinde sıklıkla rastlandığı görülmüştür.

• İki omzun arasında arasında kamburluğa benzeyen yağ birikimi
• Vücudun alt kısmında cilt üzerinde çatlaklar oluşması
• Halsizlik
• Kaslarda güçsüzlük
• Vücudun su toplanması (ödem)
• Yüksek tansiyon (hipertansiyon)
• Kıllanmada aşırı artış
• Kemik erimesi (osteoporoz)
• Şeker hastalığının ortaya çıkması
• En ufak darbede vücutta morluk oluşması
• Baş ağrısı
• Depresyon
• Saç dökülmesi

Özellikle küçük çocuklarda sendromun görülmesi halinde büyüme hızında yavaşlama, kilo alma ve kısa boylu kalma durumu görülebilir. Kadınlarda ise yüz ve göğüs bölgesinde beklenmeyen kıllanmalar ve regl dönemlerinde düzensizlikler olduğu tespit edilen cushing sendromu bulguları arasındadır.

Cushing Sendromu Tanısı

Cushing sendromunun teşhisi, hastalık pek çok diğer hastalıkla benzer bulgular gösterdiği için zordur. Doktor öncelikle hastanın hikayesini dinler ve hemen ardından detaylı bir fiziki muayene yapar. Tüm bunların ardından cushing sendromuna dair bir kuşkuya düşmesi halinde bazı testleri isteyerek kesin tanıyı koyabilecektir. Bu testler şunlardır:

• İdrar testi: Serbest kortizol düzeyini ölçmeye yarar. Hasta 24 saat boyu idrarını bekletir ve daha sonra idrar testine gönderilir.
• Deksametazon baskılama testi: Deksametazon, CRH ve ACHT’nin çalışmasını taklit eden bir steroiddir. Normal koşullarda kortizol üretimini baskılaması gereken bu hap, cushing sendromuna yakalanan bireylerde gereken baskılamayı sağlayamamaktadır. Test kapsamında gece 11 civarı, içerisinde deksametazon bulunan bir hap almanız istenir ve ertesi günün sabahında kandaki kortizol seviyesi için kişiden kan alınarak tahlile yollanır.
• Tükürükteki kortizol seviyesi ölçümü: Gece yarısı kişinin tükürüğünden alınan bir örnek ile tükürük kortizol seviyesini ölçülür.
• CRH Uyarı Testi: Kişiye CRH enjekte edilir ve belirli periyotlarla ACHT seviyesi ölçülür. Bu halde öncelikle ACHT’nin ve daha sonrasında kortizol değerlerinin üst seviyeye ulaşması beklenen haldir. Ancak eğer ki sendrom bir tümörden kaynaklıysa enjeksiyona karşı herhangi bir değerde yükselme görülmemektedir.

Ek olarak bazı görüntüleme yöntemlerinden de yararlanılabilir. Bunlar şu şekildedir:

• Bilgisayarlı tomografi (BT): Böbrek üstü bezi, hipofiz ve ektopik tümörlerin yerini belirlemeye yardımcı olur.
• Manyetik rezonans görüntüleme (MRG)
• Ultrasonografi

Cushing Sendromunun Tedavisi

Sendromun ortaya çıkış nedenine göre planlanan tedavilerde amaç, kortizol seviyesini olması gereken düzeye indirgemektir.

Sendromun ortaya çıkış nedenine göre cushing sendromunda tedavi, 4 ana başlık halinde incelebilir.

• Steroid kullanımını azaltma: Hastalığın sebebinin ilaçlardan alınan yüksek dozdaki kortizon olması halinde doktor, dozlarda ayarlama yoluna gider.
• Cerrahi operasyon: Hastalığın sebebi tümör oluşumundan kaynaklanıyor ise tümörün alınabilmesi için cerrahi müdahale gerekir.
• Radyoterapi: Cerrahi operasyon ile tamamı alınamayan tümörlerin küçültülmesi için kullanılan yöntemdir.
• İlaç tedavisi: Kortizol üretimini azaltmaya yarayan ilaçlar kullanılması da mümkündür.

Cushing Sendromunun Sebep Olabileceği Hastalıklar

Her ne kadar tümör gibi bazı hastalıklar cushing sendromuna neden olabilse de cushing sendromundan kaynaklanan bazı komplikasyonlar da görüldüğünü söylemek mümkündür. Bu rahatsızlıklar şöyle sıralanabilir:

• Kalp krizi
• Bacaklarda ve akciğerlerde kan pıhtıları
• Çeşitli enfeksiyonlar
• Kemik kaybı ve kırıkları
• Yüksek tansiyon
• Sağlıksız kolesterol değerleri
• Depresyon veya diğer ruh hali değişiklikleri
• Hafıza kaybı
• İnsülin direnci
• Tip-2 diyabet
• Hipofiz tümörünün genişlemesi
• Böbrek taşı
• Buerger hastalığı

Cushing Sendromunda Beslenme

Pek çok hastalıkta olduğu gibi cushing sendromunda da sağlıklı beslenme, tedavi sürecine destek sağlayacaktır.

Özellikle fazla kortizol kaynaklı alınan kilolar, az kalorili besinlerin tüketimi ve düzenli günlük egzersizler ile verilebilir. Bu sendrom sonucunda kemik erimesi gibi rahatsızlıklar ortaya çıkabileceğinden süt ve süt ürünleri gibi kalsiyum bakımından zengin gıdaların tüketimine önem verilmesi gerekmektedir. Ek olarak D vitamini takviyesi de kemik sağlığı için oldukça önemlidir.

Kemiklerin yanı sıra kaslarda da güçsüzlük, sendrom süresince yaşanabilmektedir. Bunun önünü almak için ise bol bol protein tüketimi önemlidir.

Hastalığın belirtilerinden biri olan hipertansiyon problemini de minimalize edebilmek için sodyum içerikli gıdalardan uzak durulmalıdır. Bunun için başta tuz olmak üzere fast food tüketimini de azaltmakta yarar vardır.

Aynı şekilde kolestrol seviyesini dengeleyebilmek için de yağlı yiyecekler tüketilmemeli, onların yerine lif değeri yüksek olan besinlerin tüketilmesi gerekmektedir.

Unutulmamalıdır ki cushing sendromunda beslenme önlemlerinin alınması tek başına iyileşme sağlamaya yetmez. Mutlaka doktora görünülmeli ve doktorun önerdiği tedavi uygulanmalıdır. Besinler ancak, tedaviye ek olarak desteklemek amaçlıdır.