Tourette sendromu, kalıtsal bir psikolojik rahatsızlıktır. Aslında tik bozukluklarının bir türü olarak karşımıza çıkmaktadır. Tik bozuklukları; basit, karmaşık tik bozuklukları ve tourette sendromu olmak üzere temelde 3 başlık altında incelenmektedir.

Basit yapılı tikler bir yıldan kısa bir süredir devam eden ve çoğunlukla kendiliğinden düzelebilme ihtimali yüksek olan tik bozukluklarıdır. Bunlar haricindeki karmaşık tikler ise kalıtsaldır. Bir yıldan daha uzun bir süredir kişiyi rahatsız eder ve çoğunlukla yalnızca motor tikleri bulunan bireylerde görülür. Bu hallerde vokal (ses) tiklere rastlanma olasılığı düşüktür ancak nadiren de olsa görülebilmektedir.

Üçüncü tik bozukluğu olarak saptanan tourette sendromunda ise hem vokal hem de motor tikler bir arada görülür. Hatta bazen birden çok motor ve vokal tike aynı anda rastlamanın mümkün olduğu vakalar olduğu da gözlemlenmiştir. Sendroma kanaat getirebilmek için tiklerin, kişi 18 yaşına gelmeden evvel başlamış olması gerekmektedir ki nitekim hastalık, en çok 5 ila 6 yaşlar arasında ortaya çıkmaktadır. Küçüklük yaşlarında artan kas seğirmeleri ergenlik dönemi başlarında giderek azalma eğilimi göstermektedir.

Hastalık ilk kez 1825 yılında Gilles de La Tourette tarafından teşhis edilmiştir.

Sendrom, kalıtsal bir bozukluğun ürünüdür. Dolayısıyla kişinin kontrolünde bir durum olduğu düşünülerek sürekli yargılama yoluna gitmek doğru değildir. Zaten hastalar sürekli tiklerden kaynaklanan yaşam kalitesinin düşmesi gibi rahatsızlıklarla muhatap olduklarından, onlara karşı yöneltilen yargılar, tüm bunlara ek olarak bir de sosyal alanda problem yaşamalarına neden olacaktır.

Tourette Sendromu Nedir?

Tikin tanımı, kişilerin kontrolü haricinde belli aralıklarla tekrar eden hareket ya da sesler biçiminde yapılmaktadır. Küçüklük yaşlarında ortaya çıkmaya başlayan bu hareketleri yapma ihtiyacını gerçekleştirmek, kişilerde büyük bir rahatlamaya sebep olmaktadır.

Halk arasında bağırma ya da kendini tutamama hastalığı diye de tabir edilen tourette sendromu, nörobiyolojik bir rahatsızlık olduğundan hayat boyu devam etme olasılığı yüksektir.

Bu sendromu diğer tik bozukluklarından ayıran temel faktör ise kişide motor (kas) ve vokal (ses) tiklerin bir ya da birkaçının aynı anda görülmesidir.

Tourette Sendromunun Nedenleri

Tourette sendromunun oluşum sebebi tam olarak bilinmemektedir. Fakat aile geçmişinde herhangi bir tik bozukluğu görülmüş olanlarda ortaya çıkma olasılığının daha yüksek olduğu saptanmıştır. Bununla beraber nörokimyasal, nörbiyolojik ve çevresel diğer etkenler de beyindeki bazı bölgelerde hasara sebep olduğundan hastalık oluşumuna zemin hazırladığı bilinmektedir. Bunlara ek olarak dopamin, noradrenalin ve seratonin gibi hormonların salgılanmasındaki aksaklıkların da tik bozukluğuna neden olduğu tespit edilmiştir.

Bazı hastalıklar da tourette sendromuna yol açar. Bunlar şu şekilde sıralanabilir:

• Obsesif Kompulsif Bozukluk
• Hiperaktivite
• Depresyon
• Uyku Bozukluğu
• Dikkat Eksikliği

Tourette Sendromunun Belirtileri

Tourette sendromundaki bulgular vokal (kas) ve motor (ses) tikler olarak ikiye ayrılır. Sendroma dair bir tanı konulabilmesi için her ikisinin de bir arada bulunması zaruridir. Aksi halde rahatsızlık, basit ya da karmaşık tikler olarak adlandırılan diğer tik bozuklukları arasında değerlendirileceklerdir.

Görülen tiklerin ilki motor tikleridir. Kısaca kaslar aracılığı ile yapılan bazı eylemlerin sürekli tekrarlanma isteğidir. Örnek olarak şunlar gösterilebilir:

• Kafa sallama
• Kaşı ya da gözü oynatma
• Göz kırpma
• Boyun çevirme
• Göz devirme
• Diş gıcırdatma
• Omuzları oynatma
• Dilini çıkartma
• Yüzü buruşturma
• İstemsizce yapılan bazı sırt hareketleri

Diğer tikler ise literatürde vokal ya da fonik tikler olarak adlandırılan, kaynağı ses olan tiklerdir. Bunlar ise şöyle örneklenebilir:

• Devamlı öksürük
• Sürekli boğaz temizleme
• Küfür etme
• Bazı şeyleri art arta tekrarlama isteği duyma

Tourette Sendromunun Teşhisi

Tourette sendromu tanısı konulabilmesi için somut bir test bulunmadığından teşhis aşamasında çeşitli zorluklar yaşanabilmektedir. Ancak hastalığın 1 yıldan uzun bir süredir devam ediyor olması ve semptomların aşırı bir şiddetle süregelmesi kaynaklı kimi hastalarda tomografi ve EEG gibi görüntüleme yöntemlerinden yararlanılabilmektedir.

Teşhis aşamasında obsesif kompulsif bozukluk ya da depresyon gibi rahatsızlıklar olup olmadığına dair de doktorların ekstra hassasiyet göstermesi önemlidir. Çünkü bu halde, tedaviye ek olarak izlenmesi gereken yol haritasının da ayrıca çizilmesi gerekecektir. Verilen ilaçların ve dozlarının da diğer hastalıkların tetiklemesini etkilememesi için bu sistem doğru ve sağlam bir şekilde kurulmalıdır.

Tik bozukluğu, her gün ve her an aynı şiddet seyrinde devam eden bir rahatsızlık değildir. Fakat teşhis için özellikle uzun yıllar boyu devam eden birden fazla tikin varlığı şartı aranmaktadır.

Bununla beraber bazı kişiler bilhassa sosyal ortamlarda yadırganmamak adına tiklerini baskılamaya çalıştığı da görülmüştür. Ancak belirtilmelidir ki çoğu vakada bu durum, kişide görülen semptomların daha da şiddetlenmesine sebep olmaktadır. Dolayısıyla bu şamada tedavinin doktor kontrolünde devam ettirilmesinin önemi bü

Tourette Sendromunun Tedavisi

Tourette sendromunda tedavi, hastalığın şiddet seyriyle paralel şekilde ilerlemektedir. Bunun yanında kişide farklı psikolojik rahatsızlıklar olup olmadığı da mutlaka göz önüne alınmalıdır.

Tedavi planlanırken hastanın sosyal yaşamı ve buralarda tikleri sebebiyle karşılaştığı birtakım problemler de öne çıkmaktadır.

Kısa sürede şiddetini yitiren ve belli belirsiz şeklinde tabir edilmesi mümkün olan hafif tiklere karşılık herhangi bir tedavi uygulanmaz. Bu süreçte sadece doktorların psikolojik desteği yeterli olmaktadır.

Şiddet oranının biraz daha ortaya hafiften ortaya doğru seyrettiği hallerde ise, tiklerin bireyin günlük hayat standardını düşürüp düşürmediği önem arz etmektedir. Tedaviler, terapi ve beraberinde farkındalık eğitimleri ile sürdürülmektedir.

Olur da terapinin yeterli gelmediği tespit edilir ise, o halde ilaç tedavisi uygulanması da mümkündür. Özellikle anksiyete veya depresyon gibi bulgular gösteren vakalarda doktorlar, gerek görmeleri halinde ilaç tedavisi uygulama yoluna gidebilmektedir.

Tik Bozukluğu ile Karıştırılan Rahatsızlıklar

Kimi hastalıklar, rahatsızlık süresince görülen belirtilerin tik bozukluklarıyla paralellik göstermesi sebebiyle tourette sendromu gibi diğer tik bozukluklarıyla karıştırılabilmektedir.

Tik bozukluğuna benzeyen hastalıklar şu şekildedir:

• Absans nöbetleri: Çocuklardaki epilepsi nöbetleridir ve göz devirmelerine yol açabilmektedir. Ek olarak bir de dudak şapırdatma ve parmak ovuşturma da gözlemlenen semptomlar arasındadır.
• Miyoklonik Nöbetler: Yine bu nöbetler de epilepsi nöbetleridir ve kaslarda kasılmaya neden olmaktadır.
• Tekrarlayıcı zorlu yukarı bakış: Semptomları absans nöbetleri ile benzerlik göstererek bu rahatsızlıkta irisler yukarıya tekrarlayıcı şekilde bakmaktadır.
• Hemifasyal Spazm: Yüzün tek yarısındaki kas seğirmeleridir.

Bunların yanı sıra distoni, stereotipi ve atetoz gibi nörolojik bozukluk kaynaklı hastalıkların da tiklerle zaman zaman karıştırıldığı tespit edilmiştir. Doktorların teşhis anında, tüm bulguları en doğru biçimde ve detaylı şekilde değerlendirmesi tedavinin sağlıklı ve etkin olarak sürdürülmesi için oldukça önemlidir.

Tourette Sendromunun Görülme Sıklığı

Tourette sendromunda risk oranının 10.000’ de 4 olduğu saptanmıştır. Hastalık çocukluk döneminde, özellikle de 5 ila 6 yaş aralığında görülmekte ve fakat ergenlik döneminde semptomlar azalarak ileride tamamen ortadan kalkma olasılığı da bulunmaktadır. Ancak tiklerin hayat boyu devam ettiği vakalar da görüldüğü belirtilmelidir.

Unutulmamalıdır ki tik bozukluğunun ömür boyu devam etmesi halinde dahi tedavilerin doğru ve düzenli şekilde uygulanması sayesinde tiklerin sıklığı, hayatı etkilemeyecek ölçülere çekilebilmektedir. Dolayısıyla doğru ve etkin tedavi oldukça önemlidir.