İngilizcede restless leg syndrome olarak bilinen huzursuz bacak sendromu, sıklıkla görülen bir damar ve sinir sistemi rahatsızlığıdır. Her 10 kişiden 1’inde bulunan hastalık, bacak bölgesinin hareketsiz kaldığı dinlenme anlarında, hastaların kendilerini huzursuz hissetmeleri ve bacaklarını hareket ettirme ihtiyacı duymaları ile başlar. Geceleri, özellikle de uyku esnasında artış gösteren bu huzursuzluk hali, kişinin sağlıklı bir uyku uyumasına da engel olur.

Kadınlarda görülme sıklığı daha fazla olan bacak sallama durumunda tedavinin gecikmesi hastalık, gündüzleri de kişinin yaşamını olumsuz etkileyebilecek boyutlara varabilmektedir. Yaz aylarında şiddetlenir ve bacak boyu yanma, ağrı ya da karıncalanma gibi şikayetlere sebep olur.

Sendromdan etkilenenlerin topluma oranının %5 olduğu bilinmektedir.

Huzursuz Bacak Sendromu Nedir?

İlk kez Karl Axel Ekbom tarafından özellikleri tespit edilen huysuz bacak sendromu, tam da bu sebeple literatürde “Ekbom Sendromu” olarak da geçmektedir. Bir sinir sistemi hastalığı olarak bilinse de damarlarda neden olduğu sızı hissinden dolayı damarlarda da hasara ve probleme yol açtığı bilinmektedir. Bu nedenle bu hastalıktan bahsederken hem damar hem de sinir sistemi hastalığı şeklinde bir tanım yapmak daha doğru olacaktır.

Huzursuz bacak sendromu, uzun süreden beri süregelen (kronik) bir rahatsızlıktır. Kişi kendini bildi bileli bacak ağrılarından, bacakta yanmalardan muzdarip ise ve bu ağrı onu yorganla kavga haline sokabilecek derecede kuvvetliyse huzursuz bacak sendromundan şüphelenmek ve kısa sürede tanı konabilmesi için en yakın sağlık kuruluşuna gidilmesi yerinde olacaktır.

Geceleri artış gösteren bacakları sürekli hareket ettirme isteği, oturduğu yerde durmaksızın bacak sallama arzusu oluşması gibi durumların ortaya çıktığı hastalık, 20’li yaşlarda belirginlik kazanmaya başlar. Bu dönem yaş grubunda görülme olasılığı %40’ ı bulmaktadır. İlerleyen dönemlerde yaşla birlikte görülen hastalıkların sayısının da artmasıyla iyice tetiklenerek 60’lı yaşlara gelindiğinde tedavi ihtiyacı da baş göstermektedir. Ancak hemen her hastalıkta olduğu gibi burada da erken teşhisin önemi büyüktür. Çünkü kişi, sağlıklı bir uyku süremediğinden hayat kalitesini de bununla beraber düşmektedir. Hastalık tedavi edilmez ise ileride daha farklı sağlık sorunları baş gösterebilir, uyku sorunu kronik bir hal alarak kalıcı hale gelebilir.

Huzursuz Bacak Sendromu Çeşitleri

Primer ve sekonder olarak huzursuz bacak sendromunun türleri ikiye ayrılır.

Primer (İdyopatik) Huzursuz Bacak Sendromu: Hastalığın neden kaynakladığı tam olarak bilinmez. Çevresel ve genetik faktörlerden etkilenen iki alt başlık altında incelenmektedir.

Sekonder (İkincil Tip) Kuzursuz Bacak Sendromu: Hastalığın sebebi, hastanın bir başka hastalığından kaynaklanmaktadır. Romatizmal rahatsızlıklardan vitamin eksikliğine kadar geniş bir hastalık yelpazesinin sebep olma olasılığı olduğu bilinmektedir.

Huzursuz Bacak Sendromu Neden Olur?

Belirtildiği gibi çoğunlukla herhangi bir sebep olmaksızın ortaya çıkan bir rahatsızlıktır. Bu gibi idyopatik bir biçimde ortaya çıkmasına primer huzursuz bacak sendromu denilmektedir.

Hastalığın en yaygın görülme sebebinin dopamin eksikliği olduğu bilinmektedir. Dopamin, vücutta doğul olarak bulunur ve duygu kontrollerini sağlayarak beyne sinyaller iletme işlevine sahiptir. İşte dopaminin azaldığı hallerde görülen beyne iletilen sinyallerdeki aksaklıklar bu sendromun başta gösterilen sebepleri arasındadır.

40 yaşın altındaki bireylerde ise huzursuz bacak sendromunun sebepleri genellikle genetik faktörlere dayanır. Aynı zamanda demir oranı da hastalığın gelişimini tetiklemektedir. Fakat belirtilmelidir ki burada sözü geçen demir, yalnızca kandaki demir eksikliği olarak algılanmamalı, beyindeki eksiklik de görüntüleme yöntemleri aracılığıyla kontrol edilmelidir.

Rahatsızlığın kadınlarda görülme sıklığı erkeklere oranla daha fazladır. Bunun sebebi ise gebelik döneminde yaşanan ani hormon değişiklikleridir. Genetik yapısında huzursuz bacak sendromu bulunan ya da hali hazırda bu hastalıktan muzdarip olan kadınların, bu dönemde şikayetlerinin arttığına sıklıkla rastlanılmaktadır. Bazı kadınlarda ise hiç böyle bir rahatsızlık bulunmazken yine bu dönemdeki hormon değişiklikleri sebebiyle sendromun görülmeye başladığı saptanmıştır. Ancak belirtilmelidir ki çoğunlukla gebelik sürecinin sonlanması ile beraber hastalığın da gerileyerek bittiği gözlemlenmiştir.

Son olarak kişinin tıbbi geçmişindeki altta yatan bazı rahatsızlıkların da huzursuz bacak sendromuna yol açtığı zaman içinde kanıtlanmıştır. Bu hastalıklar şöyle sıralanabilir:

• Polinöropati (el ve ayakları etkileyen nörolojik rahatsızlık)
• Parkinson
• Vitamin eksiklikleri
• Mineral eksiklikleri
• Böbrek yetmezliği
• B12 vitamini eksikliği
• Diyabet
• Magnezyum ya da folik asit eksikliği
• Üre kreatinin eksikliği
• Bazı kas hastalıkları
• Fibromiyalji (tanısı konulamayan vücut ağrıları)
• Dolaşım sistemi bozuklukları
• Stres
• Hareketsiz yaşam
• Bazı cerrahi operasyonlar

Depresyon, tansiyon, sara ve alerji ilaçlarının; sıklıkla tüketilen kafein, alkol ve sigaranın da hastalığın oluşumunu tetiklediği bilinmektedir.

Huzursuz Bacak Sendromunun Semptomları

Alışılmadık bir biçimde bacaklarda huzursuzluk hissi duymaya başlayan kişiler önlenemeyen bir biçimde bacaklarını hareket ettirme isteği içerisine girerler. Bu his genellikle idyopatik (sebebi bilinmeyen) bir biçimde ortaya çıkar.

Çoğu zaman vücudun her iki tarafında da görülen bu durum bazen de tek bir tarafta oluşur ve diğer tarafa doğru yayılmaya başlar. Bacaklardaki bu huzursuzluk hali zamanla kol, göğüs ve boyun gibi vücudun diğer bölgelerinde de gözlenebilir.

Hastalar, damarlarında gazımsı bir dokunun dolaştığını hissettiklerini dile getirmektedir. Bacağı hareket ettirdiğinde ya da kişi yataktaysa yatağa sürttüğünde, tanımlanamayan bu duygunun yok olması da huzursuz bacak sendromunun belirtileri arasındadır.

Sayılan bulguların en az 3 gün en fazla 3 ay sürmüş olması doktorun huzursuz bacak sendromunun varlığına kanaat etmesi yüksek olasılık taşımaktadır.

Huzursuz Bacak Sendromu Teşhisi Nasıl Yapılır?

Doktorun huzursuz bacak sendromu tanısı koyabilmesi için hastanın tıbbi geçmişini ve şikayetlerini dinlemesi yeterli olacaktır zira hastalığın teşhisi için öngörülen bir test yoktur. Ancak hastalığı tetikleyen demir eksikliği gibi faktörlerin incelenmesi için kan testi yapılabilir ve görüntüleme yöntemleri kullanılarak beynin incelenmesi sağlanabilir.

Kaliteli bir uyku sürememenin asıl sebebinin huzursuz bacak sendromu harici uyku apnesi gibi başkaca sağlık sorunları olmadığından emin olabilmek adına bu hastalığa yönelik testleri yapılması da mümkündür.

Fenitoin, antihistaminik, nifedipin gibi maddeleri içeren ilaçlar kullanıp kullanılmadığına bakılır ve son olarak doktor, gerek görmesi halinde tiroidin de tetikleyiciliği olabildiğinden tiroit testi yapılmasını isteyebilir.

Huzursuz Bacak Sendromunun Tedavi Yöntemleri

Hastalığın altında yatabilme potansiyeline sahip olan nedenlerin tedavisi açısından huysuz bacak sendromunun tedavisinde pek çok ilaç kullanılabilmektedir. Ancak hastalar öncelikle bireysel önlemlerini almalıdır ki ilaç tedavisi de faydalı olabilsin.

Alınması gereken önlemlerin başında özellikle geceleri uyumadan önce tüketilen alkol, sigara ve kafein gibi maddelerin tüketim miktarını azaltmak gelir. Yukarıda sıralanan (fenitoin, antihistaminik, nifedipin) etkin maddeleri içeren ilaçların kullanılmasından önce doktorla iletişime geçmek ve yatak odası düzenlemelerini değiştirmek gibi basit yollarla huzursuz bacak sendromu tedavisinin etkin bir biçimde seyretmesi sağlanacaktır.

Huysuz Bacak Sendromu Tedavisinde Kullanılan İlaçlar

Dopamin seviyesini artıran (dopaminerjik) ilaçlar: Bu ilaçlar genellikle dopamin agonistleri ve levodopadır. Parkinson hastalığının tedavisinde kullanılırlar.

Huysuz bacak sendromunda önerilen ilaç grubu ise şunlardır:

• Benzodiazepin
• Gabapentin
• Karbamazepin
• Opioid
• Narkotik ilaçlar

Unutulmamalıdır ki bu sayılan ilaçlar kişinin karar verip kullanmaya başlayabileceği şeyler değillerdir. Doktorun huysuz bacak sendromuna dair kesşn teşhisinin ardından yine doktorun vereceği ilaçlar kullanılmalıdır zira aksi halde altta yatan diğer hastalıklar, bu durumdan olumsuz etkilenebilir.